مصاحبه ای با حاج منصور ارضی

حاج منصور ارضی را خیلی ها می شناسند، سالهای سال است که مناجات مسجد ارگ، زیارت عاشورای لباس فروشها در چهار راه مخبر الدوله، و هیأت حسینی، شاهد نغمه های آسمانی و اشک و سوز این عاشق دلسوخته است.

مدتها بود که می خواستیم از او و خاطراتش نقل کنیم، از حرف ها و درد دلهایش و از نصیحت های پدرانه اش برای جوانترها بنویسیم. و بالاخره این توفیق به دست آمد، گرچه نمی توانیم حق مطلب را ادا کنیم. اما به قول مدیر مسئول که می گفت: من هرچه دارم از هیأت حسینی و زیارت عاشورای سه شنبه صبح های حاج منصور دارم، و می گفت که هیچ وقت آن اطاق کوچک حرم عبدالعظیم حسنی و دعای کمیل شبهای جمعه یادم نمی رود. و می گفت که او و دیگران که اکثرشان شهید شدند، در سالهای 63 تا 66، بذر عشق به امام و انقلاب را از نغمه یا حسین، شعر معروف حسنای حاج منصور در دل کاشتند. و خیلی چیزهای دیگر – باید به اندازه خودمان نام و یاد این گونه نوکران با اخلاص اهل بیت را زینت بخش نشریه مان کنیم و خدا را شکر که اینگونه شد تا چند شماره مهمان این عزیز و حرفهایش هستیم. با ما باشید.

کمی از خودتان بگویید.

اسم اصلی من محمد است، ولی طبق نظر مادربزرگم که از سادات بود اسمم را منصور گذاشتند.

 از کی و چطور شروع کردید، اساتیدتان چه کسانی بودند؟

حدوداً از سن پنج یا شش سالگی شروع کردم. بیشتر هم زیر نظر عمویم حاج حسن ارضی. بعد هم که بزرگتر شدم بیشتر در خدمت روحانیت بودم. بهترین علمایی که روضه خواندن را نزد آنها فرا گرفتم سه نفر بودند:

یکی شیخ محمود نجفی، استاد اعظم ما که در وادی- السلام قم مدفون هستند. دیگری حاج آقای سراج، که در صحن شاه عبدالعظیم دفن شده اند و دیگری شیخ محمود تحریری که از شاگردان برجسته مرحوم شاه- آبادی و هم سلک امام بودند.

ایشان در عشق و معرفت و اخلاق و فلسفه اعجوبه- ای بود. خیلی قوی بود. غیر از اینها عنایات خاصی هم از جانب ائمه علیهم السلام هست که سبب می شود جلوه گری های خاصی به وجود آید. یکی از آن عنایات خاص، جنگ بود که باعث شد هر کسی به اندازه خودش پیشرفت کند. آنهایی که اهل دنیا بودند، در آن بحرانها پیشرفت دنیایی کردند و آنهایی که اهل برنامه های معنوی و عشق به اهل بیت علیهم السلام بودند، این مجالس باعث شد که شهرتی پیدا کنند و کارشان مثل ما رونقی بگیرد حالا چه کاذب و چه درست.

 خیلی ها شما را به چشم مداح اهل بیت (ع) نگاه می کنند، از این طرز نگاه چه احساسی دارید؟

این خیلی سخت است. احساسی که هرگاه اوج می- گیرد، گاهی به صورت غلو، گاهی ریا و گاهی اخلاص نمایان می شود. با این احساس درگیریم دیگر؛ اگر به صورت عادی باشد درگیر نفسیم و اگر مقرب باشیم، آنهایی که مقرب ترند «فی خطرٍ عظیم هستند». جنگیده- ایم دیگر! ما همیشه دو جنگ در شبانه روز داشته ایم؛ یکی جنگی است با نفسمان؛ که گاهی پیروز شدیم، خیلی جاها هم شکست خورده ایم. «درخت» هرچه بارورتر می شود، تواضعش هم بیشتر می شود. ما هم گاهی وقتها توضعمان بیشتر بوده، گاهی وقتها هم سرکشی داشته ایم. خیلی حساسیت ها در این راه هست. کسی که داناست، می فهمد؛ که این هم راهی است مثل راه علما و البته در کنار آنها؛  همان طور است، همان گرفتاری ها را دارد. شیطان دائم طنابش را ضخیم تر می کند که بتواند آدم را بیشتر گول بزند، مشکلات شدیدتر می شود، خیلی خطر در این راه هست.

یک جنگ هم بیرونی بوده، این جنگ هنوز تمام نشده و فقط شکل آن عوض شده است. در جنگ با صدامیان و امثال آنها آدم راه کارها را بیشتر می شناسد، یاد می گیرد اما جنگی که داخلی باشد، خیلی مشکل است. جنگ دین با دین، به لباس دین، به لباس همین روضه و ... البته ما سعی کرده ایم که هم در کارهای بیرونی و هم در درون، طوری برنامه ریزی کنیم، طوری روضه بخواینم، طوری حرف بزنیم و مسائل سیاسی را بگوییم که کمتر مورد رضای شیطان باشد. اما حالا قبولی اش دیگر آن طرف است. برخی فکر می کنند، مداحی کار ساده ای است که چهار خط شعر بخوانند و بعد هم مثل زمان طاغوت با چشم تحقیرآمیز آن را نگاه کنند. شاید در بین مذهبی ها هم گاهی این تفکر باشد، اما واقعاً مداح – همان طور که در قدیم و در بین عرفا بوده است – به موازات علما پیش می رود. پس احساس ما بر این است که مردم وقتی ما را می- بینند، دین خدا را می بینند، مثل یک عالم. حالا ما کوچکتر از این حرفهاییم. اما باید اینگونه باشیم یعنی آنقدر ساخته شده باشیم که مردم ما را که می بینند یاد خدا بیفتند، یاد امام حسین (ع) بیفتند.

 از شعرها و منابعی که از آن استفاده می کنید بگویید.

شعرای قدیم ما، بسیار شعر گفته اند و قوی هم گفته اند. اما چون در زمان آنها، انقلاب و حرکتی این چنین پیش نیامده بود، لذا ما غالباً از اشعار روز استفاده می کنیم و گاهی از شعرهای قدیم، البته آن هم شعرهایی که معنای زمان ما را داشته باشد و مطالب آنها با زمان ما مناسبت و همخوانی داشته باشد. شعرها بعد از جنگ تقریباً تغییر نکرده است. نوآوری در فرمهای شعر عیب نیست. عیب این است که ما از حقانیت خداوند دور شویم. اصولاً این کم و زیاد شدن و بم و زیر بودن شعر ملاک نیست. این تغییرات، خود به نوعی هنر است به شرط اینکه اصول اساسی حفظ شود، البته چون وسایل ارتباطی گسترده شده، نمی- توانیم شعر تکراری بخوانیم. الان هفت نفر شاعر با من کار می کنند و محبت دارند. دو نفرشان روحانی اند، سه نفر جانباز و دو نفر جوان که خوب هم شعر می- گویند.

حدود پانزده خواننده هم با ما کار می کنند که مربی هستند و دیگر مواردی که بماند ... این موضوع هم قابل ذکر است که وقتی در یک رسانه گروهی به هر شکلی کمک به دین شد خوب، دین، قوی تر می شود. الان اینترنت آمده، چه مضراتی دارد؟ من و شما می دانیم اما بهترین نوارهای مذهبی، چه سخنرانی ها، چه خواندنی ها، چه طرح درس ایجاد کردن ها به شکل های مختلف در اینترنت موجود است. از آن طرف اینترنت برای یک عده، عامل فساد هم می شود. همه جا ارائه «سبیل» هست و همه جا هم «اما شاکراً و اما کفوراً» هست. قرآن در سوره دهر می گوید: «انا هدیناه السبیل» این اصل هدایت همیشه زنده است. در همه جا، در ریزترین کارهای تخصصی، طرف از تخصصش در راه ضد خدا استفاده می کند، این «اما کفورا» است. اما اگر در راه خدا استفاده کند، این «اما شاکراً» است.

 در مورد نحوه ی استفاده از اشعار ...

من در سمیناری که سال گذشته در قم برگزار شد و علما و نمایندگان مراجع عظام هم تشریف داشتند عرض کردم که خیلی چیزها هست که ما ذاکران اجرا می کنیم و بعد ایجاد شبهه می شود. مسائلی به وجود می آید، که اگر ما نزدیک علما باشیم، می شود به آن جواب داد و این مسائل را حل کرد. مثلاً درباره کف- زدن در مولودی خوانی یک اختلاف نظر بین علما هست.

بعضی از این موضوعات، جو مسائل فقهی است. ما یک ضروریات دین داریم، که در آنها اختلاف نیست. اما در غیر ضروریات، بعضاً علماء اختلاف نظرهایی دارند که این اختلاف ها زمینة رشد است. شما می- بینید، همین اختلاف نظر را می آیند عَلَم می کنند، وقتها را می گیرند؛ بعد دشمن از این اختلاف نظرها به نفع خود استفاده می کند. اینجاست که باید خواننده، مستمع و عالم حواسشان جمع باشد و با هم هماهنگ باشند.

از کرامات و برکاتی که از اهل بیت (ع) دیده اید برایمان می گویید.

انسان در این شغل، خود به خود، توی دامن خداست، در رحمت واسعه خدا غرق است. ما هم برکات زیادی دیده ایم. اما این برکات، اگر گفته بشود، یا دکان قرار می گیرد، یا اینکه لوث می شود. برکات بعد از ما معلوم می شود، اگر به قول سلمان از پل صراط گذشتیم....